FinansMotoru Sözlük
Finansal Terimler Sözlüğü
Finansal kararları daha iyi vermek için önce kavramları anlamak gerekir. Bu sözlük; terimleri tanımlamakla kalmaz, Türkiye’den örnek verir, neden önemli olduğunu ve yanlış anlaşılırsa hangi riski doğurduğunu açıklar.
Para, Bütçe ve Günlük Hayat
Bütçe, harcama, tasarruf ve günlük para yönetimiyle ilgili temel kavramlar.
Bütçe Nedir?
Bütçe, belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerin önceden planlanmasıdır; paranın nereye gittiğini görmenin ve yönetmenin temel aracıdır.
Tasarruf Nedir?
Tasarruf, gelirin bir kısmını harcamayıp ileride kullanmak veya değerlendirmek üzere ayırmaktır; birikim ve yatırımın başlangıç noktasıdır.
Gelir-Gider Dengesi Nedir?
Gelir-gider dengesi, belirli bir dönemdeki toplam gelir ile toplam giderin karşılaştırılmasıdır; harcamanın gelirin altında, üstünde mi yoksa eşit mi olduğunu gösterir.
Net Değer (Servet) Nedir?
Net değer, sahip olunan tüm varlıkların toplamından tüm borçların düşülmesiyle bulunan tutardır; kişinin gerçek finansal durumunu özetler.
50/30/20 Bütçe Kuralı Nedir?
50/30/20 kuralı, net gelirin %50'sini zorunlu ihtiyaçlara, %30'unu isteklere, %20'sini tasarruf ve borç ödemeye ayırmayı öneren basit bir bütçe yöntemidir.
Finansal Hedef Nedir?
Finansal hedef, belirli bir tutara belirli bir sürede ulaşmayı amaçlayan, ölçülebilir ve tarihli bir para planıdır; birikim ve harcama kararlarına yön verir.
Dürtüsel Harcama Nedir?
Dürtüsel harcama, önceden planlanmamış, anlık bir istek veya duyguyla yapılan ve sonradan çoğu zaman pişmanlık yaratan harcamadır.
Harcama Takibi Nedir?
Harcama takibi, belirli bir dönemdeki tüm harcamaların kaydedilip kategorilere ayrılarak izlenmesidir; paranın nereye gittiğini görünür kılar.
Bireysel Emeklilik (BES) Nedir?
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), zorunlu sosyal güvenlik sisteminin yanında, gönüllü olarak düzenli birikim yapıp bu birikimin yatırıma yönlendirildiği ve uzun vadede emeklilikte ek gelir sağlamayı amaçlayan bir tasarruf sistemidir.
SWIFT / BIC Nedir? Yurt Dışı Para Transferi
SWIFT, bankalar arası uluslararası mesajlaşma ve ödeme ağıdır; BIC ise bu ağda bir bankayı benzersiz biçimde tanımlayan koddur. Yurt dışına para göndermek için alıcının IBAN'ı ile bankasının BIC/SWIFT kodu birlikte kullanılır.
IBAN Nedir?
IBAN (Uluslararası Banka Hesap Numarası), bir banka hesabını ülke kodu, banka ve hesap bilgilerini içeren standart bir formatta tanımlayan numaradır; para transferlerinde hesabı benzersiz biçimde belirtmek için kullanılır.
EFT, Havale ve FAST Nedir? Farkları
Havale aynı banka içindeki, EFT farklı bankalar arasındaki para transferidir; FAST ise bankalar arası transferi 7/24 ve saniyeler içinde yapan sistemdir. Üçü de bir hesaptan diğerine para göndermenin yöntemleridir.
Enflasyon, Kur ve Alım Gücü
Enflasyon, kur ve alım gücünün gelir, kira ve birikim üzerindeki etkisi.
Enflasyon Nedir?
Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinin zaman içinde sürekli artması; yani paranın alım gücünün azalmasıdır.
TÜFE Nedir?
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi), hane halkının tükettiği temsili bir mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimini ölçen ve tüketici enflasyonunu gösteren endekstir.
ÜFE Nedir?
ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi), üreticilerin ürettiği mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimi ölçen ve maliyet baskısını gösteren endekstir.
Alım Gücü Nedir?
Alım gücü, belirli bir miktar parayla satın alınabilen mal ve hizmet miktarıdır; enflasyon arttıkça aynı paranın alım gücü azalır.
Reel Değer Nedir?
Reel değer, bir tutarın enflasyondan arındırılmış, yani alım gücü cinsinden ifade edilmiş gerçek değeridir.
Deflasyon Nedir?
Deflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinin sürekli düşmesidir; enflasyonun tersidir ve ekonomi için kendine özgü riskler taşır.
Stagflasyon Nedir?
Stagflasyon, ekonomik durgunluk ile yüksek enflasyonun aynı anda görüldüğü, yönetilmesi zor bir ekonomik durumdur.
Döviz Kuru Nedir?
Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden değeridir; örneğin 1 doların kaç TL ettiğini gösterir.
Devalüasyon Nedir?
Devalüasyon, bir ülke parasının yabancı paralar karşısında değerinin düşmesidir; ithalatı pahalılaştırır, ihracatı görece ucuzlatır.
Endeksleme Nedir?
Endeksleme, bir tutarın (kira, maaş, sözleşme bedeli) belirli bir göstergeye (örneğin TÜFE) bağlanarak düzenli güncellenmesidir.
Manşet Enflasyon Nedir?
Manşet enflasyon, TÜFE sepetindeki tüm kalemleri kapsayan ve haberlerde açıklanan genel enflasyon oranıdır; günlük dilde 'enflasyon rakamı' denince kastedilen budur.
Çekirdek Enflasyon Nedir?
Çekirdek enflasyon, fiyatları çok oynak olan gıda, enerji, altın ve alkol-tütün gibi kalemler çıkarıldıktan sonra hesaplanan ve fiyat artışının kalıcı eğilimini gösteren orandır.
Baz Etkisi Nedir?
Baz etkisi, yıllık enflasyon oranının, karşılaştırılan geçen yılki dönemin (baz) yüksek veya düşük olması nedeniyle değişmesidir; düşük baz oranı yukarı, yüksek baz aşağı çeker.
Dezenflasyon Nedir?
Dezenflasyon, enflasyon oranının düşmesi; yani fiyatların hâlâ artması ama daha yavaş artmasıdır. Fiyatların düştüğü deflasyondan farklıdır.
Hiperenflasyon Nedir?
Hiperenflasyon, fiyatların çok hızlı ve kontrolden çıkmış biçimde arttığı, paranın alım gücünü kısa sürede yitirdiği aşırı enflasyon durumudur.
Maaş, Vergi ve SGK
Brüt-net maaş, vergi, prim ve tazminat gibi çalışma hayatı kavramları.
Brüt Maaş Nedir?
Brüt maaş, SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintiler yapılmadan önceki toplam ücrettir.
Net Maaş Nedir?
Net maaş, brüt maaştan SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesildikten sonra çalışanın eline geçen tutardır.
Vergi Dilimi Nedir?
Vergi dilimi, gelirin arttıkça daha yüksek oranda vergilendirildiği, artan oranlı gelir vergisi tarifesindeki kademelerdir.
Gelir Vergisi Nedir?
Gelir vergisi, gerçek kişilerin maaş, ticari kazanç, kira veya serbest meslek gibi gelirleri üzerinden artan oranlı olarak alınan dolaysız bir vergidir.
SGK Primi Nedir?
SGK primi, çalışanın emeklilik, sağlık ve diğer sigorta haklarını finanse etmek için brüt ücret üzerinden işçi ve işveren payı olarak ödenen sosyal güvenlik kesintisidir.
Damga Vergisi Nedir?
Damga vergisi, sözleşme, bordro, taahhütname gibi belgeler üzerinden, belgenin tutarına bağlı oranlarla alınan bir işlem vergisidir.
Kıdem Tazminatı Nedir?
Kıdem tazminatı, yasada belirtilen şartlarla işten ayrılan veya çıkarılan çalışana, her tam çalışma yılı için bir aylık giydirilmiş brüt ücret esas alınarak ödenen tutardır.
İhbar Tazminatı Nedir?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesi feshedilirken yasal ihbar süresine uyulmadığında, bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında ödenen tazminattır.
Asgari Ücret Nedir?
Asgari ücret, bir çalışana yasal olarak ödenebilecek en düşük brüt aylık ücrettir; çalışma hayatında pek çok hesaplamanın taban değeridir.
Bordro Nedir?
Bordro, bir çalışanın brüt ücretini, yasal kesintilerini ve net ele geçen tutarını ayrıntılı gösteren resmi maaş belgesidir.
Fazla Mesai Nedir?
Fazla mesai, haftalık yasal çalışma süresinin üzerinde yapılan çalışmadır ve normal saat ücretinden daha yüksek bir oranla ödenir.
Yıllık İzin Nedir?
Yıllık izin, belirli bir kıdemi dolduran çalışanın her yıl ücreti ödenerek kullandığı yasal dinlenme hakkıdır.
İşsizlik Ödeneği Nedir?
İşsizlik ödeneği, belirli koşulları sağlayarak işsiz kalan sigortalılara, sınırlı bir süre boyunca yapılan geçici gelir desteğidir.
Emeklilik (SGK) Nedir?
Emeklilik, yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi gibi koşulların sağlanmasıyla düzenli aylık bağlanan sosyal güvenlik hakkıdır.
Kredi, Borç ve Kredi Kartı
Kredi, taksit, faiz ve kart borcuyla ilgili karar destek kavramları.
Kredi Taksiti Nedir?
Kredi taksiti, çekilen kredinin anapara ve faiz dahil olmak üzere vadeye bölünerek her dönem ödenen tutarıdır.
Faiz Nedir?
Faiz, paranın belirli bir süre kullanımının bedelidir; borç alanın ödediği, borç verenin (veya mevduat sahibinin) kazandığı tutardır.
Anapara Nedir?
Anapara, faiz hariç tutulan asıl para miktarıdır; kredide çekilen borcun, mevduatta yatırılan paranın faiz işlemeden önceki tutarıdır.
Vade Nedir?
Vade, bir finansal işlemin süresidir; kredide borcun geri ödeneceği, mevduatta paranın bağlı kalacağı zaman dilimidir.
Toplam Geri Ödeme Nedir?
Toplam geri ödeme, bir kredide vade boyunca ödenen tüm taksitlerin toplamıdır; anapara, faiz ve varsa vergi/masrafların tamamını kapsar.
Asgari Ödeme Nedir?
Asgari ödeme, kredi kartı ekstresinde gecikmeye düşmemek için ödenmesi gereken en düşük tutardır; borcun tamamını kapatmaz.
Gecikme Faizi Nedir?
Gecikme faizi, bir borcun son ödeme tarihinde ödenmemesi durumunda, geciken tutar üzerinden ek olarak işletilen faizdir.
Borç/Gelir Oranı Nedir?
Borç/gelir oranı, aylık toplam borç ödemelerinin aylık gelire bölünmesiyle bulunan ve borç yükünün taşınabilirliğini gösteren orandır.
Kredi Notu Nedir?
Kredi notu, bir kişinin geçmiş ödeme davranışlarına bakılarak hesaplanan ve kredi başvurularında ödeme güvenilirliğini özetleyen bir puandır.
Kredi Kartı Nedir?
Kredi kartı, bankanın belirlediği limit dahilinde harcama yapıp tutarı sonradan ödemeye imkân veren bir ödeme ve kısa vadeli borçlanma aracıdır.
Ekstre Nedir?
Ekstre, kredi kartının bir dönemdeki harcamalarını, toplam borcunu, asgari ödeme tutarını ve son ödeme tarihini gösteren özet belgedir.
Nakit Avans Nedir?
Nakit avans, kredi kartı limitinden nakit çekme işlemidir; genellikle çekildiği andan itibaren faiz işleyen, görece maliyetli bir kullanım biçimidir.
Konut Kredisi Nedir?
Konut kredisi, ev satın almak için kullanılan, genellikle uzun vadeli ve satın alınan konutun ipotek edildiği bir kredi türüdür.
İpotek Nedir?
İpotek, bir borcun teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan haktır; borç ödenmezse alacaklının o taşınmazdan alacağını tahsil etmesine imkân tanır.
Kefil Nedir?
Kefil, bir borçlunun borcunu ödememesi durumunda ödemeyi üstlenmeyi taahhüt eden kişidir; kefalet ciddi bir mali sorumluluk doğurur.
Teminat Nedir?
Teminat, bir borcun ödenmeme riskine karşı alacaklıya verilen güvencedir; ipotek, rehin veya kefalet gibi biçimlerde olabilir.
Borç Yapılandırma Nedir?
Borç yapılandırma, mevcut bir borcun vade, taksit veya koşullarının yeniden düzenlenerek ödenebilir hale getirilmesidir.
Kredi Erken Kapama Nedir?
Kredi erken kapama, bir kredinin kalan borcunun vadeden önce toptan ödenerek kapatılmasıdır; ödenmemiş faizden tasarruf sağlayabilir.
Birikim, Faiz ve Yatırım
Faiz, mevduat, getiri ve uzun vadeli birikimle ilgili temel kavramlar.
Reel Getiri Nedir?
Reel getiri, bir yatırımın enflasyondan arındırılmış gerçek kazancıdır; nominal getiriden enflasyon etkisi düşülerek bulunur.
Nominal Getiri Nedir?
Nominal getiri, bir yatırımın enflasyon dikkate alınmadan hesaplanan görünen yüzdesel kazancıdır.
Bileşik Faiz Nedir?
Bileşik faiz, kazanılan faizin anaparaya eklenip sonraki dönemlerde faizin büyüyen tutar üzerinden işlemesiyle oluşan, 'faizin faizi' etkisidir.
Stopaj Nedir?
Stopaj, bir gelir ödenirken kaynağında kesilip vergi dairesine ödenen vergidir; mevduat faizi gibi gelirlerde getiriyi doğrudan azaltır.
Mevduat Nedir?
Mevduat, bankaya belirli bir süre veya vadesiz olarak yatırılan paradır; vadeli mevduatta para, faiz karşılığında belirli süre bağlı tutulur.
BES Devlet Katkısı Nedir?
BES devlet katkısı, Bireysel Emeklilik Sistemi'ne yatırılan katkı paylarına devletin belirli bir oranda eklediği teşvik tutarıdır.
Ortalama Maliyet Nedir?
Ortalama maliyet, farklı fiyatlardan yapılan alımların toplam bedelinin toplam adede bölünmesiyle bulunan, birim başına ağırlıklı ortalama alış fiyatıdır.
Tahvil Nedir?
Tahvil, devletin veya şirketlerin borçlanmak için çıkardığı; vade sonunda anapara ve faiz ödemeyi taahhüt ettiği bir borçlanma aracıdır.
Hisse Senedi Nedir?
Hisse senedi, bir şirkete ortaklık hakkı veren menkul kıymettir; sahibine şirketin değer artışından ve kârından pay alma imkânı sunar.
Temettü Nedir?
Temettü, bir şirketin elde ettiği kârın bir kısmını ortaklarına (hisse sahiplerine) dağıtmasıdır.
Yatırım Fonu Nedir?
Yatırım fonu, çok sayıda yatırımcının parasının bir havuzda toplanıp profesyonelce çeşitli varlıklara dağıtıldığı toplu yatırım aracıdır.
Portföy Çeşitlendirme Nedir?
Portföy çeşitlendirme, yatırımı farklı varlık ve araçlara dağıtarak tek bir varlığa bağlı riski azaltma yaklaşımıdır.
Altın (Yatırım Aracı) Nedir?
Altın, hem fiziksel hem çeşitli finansal biçimlerde tutulabilen, geleneksel olarak değer saklama amacıyla tercih edilen bir varlıktır.
Borsa Nedir?
Borsa, hisse senedi, tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin alıcı ve satıcıların buluştuğu düzenlenmiş bir piyasada alınıp satıldığı organize bir pazardır.
Aracı Kurum ve Yatırım Hesabı Nedir?
Aracı kurum, yatırımcıların borsada işlem yapabilmesini sağlayan yetkili kuruluştur; yatırım hesabı ise bu işlemlerin yapıldığı, paranın ve menkul kıymetlerin tutulduğu hesaptır.
Halka Arz (IPO) Nedir?
Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez halka satarak borsada işlem görmeye başlaması ve geniş yatırımcı kitlesinden sermaye toplamasıdır.
Lot Nedir?
Lot, borsada hisse senedi alım satımında kullanılan işlem birimidir; Borsa İstanbul'da 1 lot 1 adet paya karşılık gelir.
Endeks (BIST 100) Nedir?
Borsa endeksi, seçilmiş bir grup hissenin ortalama performansını tek bir sayıyla gösteren ölçüdür; BIST 100, Borsa İstanbul'un en çok izlenen endeksidir.
Piyasa Değeri Nedir?
Piyasa değeri, bir şirketin borsadaki toplam değeridir ve hisse fiyatı ile toplam pay sayısının çarpımıyla bulunur.
F/K Oranı Nedir?
F/K (Fiyat/Kazanç) oranı, bir hissenin fiyatının şirketin hisse başına kârına bölünmesiyle bulunur ve şirketin kârına göre pahalı mı ucuz mu olduğuna dair bir fikir verir.
Temel Analiz Nedir?
Temel analiz, bir şirketin mali tablolarını, kârlılığını, borcunu ve sektörünü inceleyerek hissenin gerçek değerini tahmin etmeye çalışan yaklaşımdır.
Teknik Analiz Nedir?
Teknik analiz, geçmiş fiyat ve işlem hacmi verilerini grafikler ve göstergeler üzerinden inceleyerek gelecekteki fiyat hareketleri hakkında fikir edinmeye çalışan yaklaşımdır.
Maliyet Ortalaması (DCA) Nedir?
Maliyet ortalaması, bir varlığa tek seferde değil, düzenli aralıklarla sabit tutarlarla yatırım yaparak ortalama alış maliyetini dengeleme stratejisidir.
Repo Nedir?
Repo, bir menkul kıymetin (genellikle devlet tahvili/bonosu) belirli bir vadede geri alınması taahhüdüyle satılması yoluyla yapılan kısa vadeli bir borçlanma ve yatırım işlemidir.
Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili Nedir?
Hazine bonosu ve devlet tahvili, devletin borçlanmak için ihraç ettiği menkul kıymetlerdir; vadesi 1 yıldan kısa olanlara bono, uzun olanlara tahvil denir.
Eurobond Nedir?
Eurobond, devletlerin veya şirketlerin yabancı para cinsinden (genellikle dolar veya euro) ihraç ettiği, uzun vadeli ve döviz getirili borçlanma senedidir.
ETF (Borsa Yatırım Fonu) Nedir?
ETF, bir endeksi veya varlık grubunu takip eden ve borsada hisse gibi alınıp satılabilen yatırım fonudur.
Para Piyasası Fonu (Likit Fon) Nedir?
Para piyasası fonu (likit fon), parayı çok kısa vadeli ve düşük riskli araçlarda değerlendiren, yüksek likiditeli ve genellikle istenildiğinde nakde çevrilebilen bir yatırım fonudur.
Sukuk (Kira Sertifikası) Nedir?
Sukuk (kira sertifikası), faizsiz finans ilkelerine uygun olarak, bir varlığa veya gelire dayalı pay sahipliği sağlayan ve dönemsel getiri ödeyen menkul kıymettir.
Enflasyona Endeksli Tahvil Nedir?
Enflasyona endeksli tahvil, anapara ve/veya getirisi enflasyona (TÜFE'ye) bağlı olarak güncellenen ve yatırımcıyı alım gücü kaybına karşı korumayı amaçlayan tahvildir.
Bilanço Nedir?
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve öz kaynaklarını gösteren temel mali tablodur.
Uzun Vadeli Yatırım Nedir?
Uzun vadeli yatırım, varlıkları kısa vadeli fiyat dalgalanmalarına aldırmadan yıllarca elde tutarak bileşik getiri ve büyümeden yararlanmayı amaçlayan yaklaşımdır.
Spread (Alış-Satış Makası) Nedir?
Spread, bir varlığın alış fiyatı ile satış fiyatı arasındaki farktır; bu fark işlem maliyetinin önemli bir parçasıdır ve dar olması yatırımcının lehinedir.
VIOP ve Vadeli İşlemler Nedir?
VIOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası), gelecekteki bir tarih ve fiyat üzerinden alım satım sözleşmelerinin işlem gördüğü, kaldıraç içeren ve yüksek riskli bir türev piyasasıdır.
Tahvil Faizi ve Fiyat İlişkisi Nedir?
Tahvil faizleri ile fiyatları ters yönde hareket eder: piyasa faizleri yükseldiğinde mevcut tahvillerin fiyatı düşer, faizler düştüğünde fiyatları yükselir.
Kira, Konut ve Araç Kararları
Kira, konut ve araç kararlarındaki vergi, harç ve maliyet kavramları.
Kira Artış Oranı Nedir?
Kira artış oranı, kira yenileme döneminde mevcut kiraya uygulanan zam yüzdesidir; konut kiralarında yasal bir üst sınıra tabidir.
Tapu Harcı Nedir?
Tapu harcı, gayrimenkul alım satımında, satış bedeli üzerinden alıcı ve satıcıdan alınan ve tapu işleminin tamamlanması için ödenen harçtır.
ÖTV Nedir?
ÖTV (Özel Tüketim Vergisi), araç, akaryakıt, tütün, alkol gibi belirli ürün gruplarından bir kez alınan dolaylı bir tüketim vergisidir.
MTV Nedir?
MTV (Motorlu Taşıtlar Vergisi), trafiğe kayıtlı araçlardan her yıl alınan ve yılda iki taksitte ödenen bir servet/kullanım vergisidir.
Taşıt Kredisi Nedir?
Taşıt kredisi, araç satın almak için kullanılan ve genellikle aracın rehin/teminat gösterildiği orta vadeli bir kredi türüdür.
Emlak Vergisi Nedir?
Emlak vergisi, sahip olunan bina, daire veya arsa gibi taşınmazlar için belediyelere ödenen yıllık bir vergidir.
Emlak Komisyonu Nedir?
Emlak komisyonu, bir konutun alım, satım veya kiralama işlemine aracılık eden emlakçıya ödenen hizmet ücretidir.
Depozito Nedir?
Depozito, kiralamada olası zarar veya ödenmemiş borçlara karşı güvence olarak kiracıdan alınan ve koşullar yerine getirilirse iade edilen tutardır.
DASK (Zorunlu Deprem Sigortası) Nedir?
DASK, Zorunlu Deprem Sigortası'nın kısaltmasıdır; konutları deprem ve deprem kaynaklı hasarlara karşı belirli bir teminat sınırına kadar güvence altına alan, çoğu konut için yasal olarak zorunlu bir sigortadır.
Kasko Nedir? Trafik Sigortasından Farkı
Kasko, aracın kendisini çarpışma, hırsızlık, yangın ve doğal afet gibi risklere karşı güvence altına alan isteğe bağlı bir sigortadır; zorunlu trafik sigortasından farklı olarak kendi aracının hasarını da karşılar.
Kira Geliri Vergisi Nedir?
Kira geliri vergisi, konut veya iş yeri kiraya verenlerin elde ettiği kira gelirinden, yıllık beyanname yoluyla ödediği gelir vergisidir; konut kira gelirinde her yıl belirlenen bir istisna tutarı uygulanır.
Gayrimenkul Değerleme (Ekspertiz) Nedir?
Gayrimenkul değerleme, bir taşınmazın güncel piyasa değerinin yetkili uzmanlar (eksper) tarafından bağımsız olarak tespit edilmesidir; konut kredisi süreçlerinde banka tarafından çoğunlukla zorunlu tutulur.
KOBİ, İşletme ve E-Ticaret
Ciro, kâr, marj ve KDV gibi işletme ve e-ticaret finansı kavramları.
KDV Nedir?
KDV (Katma Değer Vergisi), mal ve hizmet satışında fiyatın üzerine eklenen ve nihai tüketicinin ödediği dolaylı bir vergidir.
Ciro Nedir?
Ciro, bir işletmenin belirli dönemde yaptığı toplam satış tutarıdır; maliyet ve giderler düşülmeden önceki brüt satış hasılatını gösterir.
Brüt Kâr Nedir?
Brüt kâr, satış gelirinden yalnızca satılan ürün veya hizmetin doğrudan maliyeti düşüldükten sonra kalan tutardır.
Net Kâr Nedir?
Net kâr, satış gelirinden tüm maliyetler, faaliyet giderleri ve vergiler düşüldükten sonra işletmeye gerçekten kalan tutardır.
Kâr Marjı Nedir?
Kâr marjı, kârın satış gelirine oranıdır; her 100 liralık satıştan ne kadar kâr kaldığını yüzde olarak gösterir.
Nakit Akışı Nedir?
Nakit akışı, bir dönemde işletmeye giren ve çıkan nakdin hareketidir; kârdan farklı olarak paranın fiilen ne zaman geldiğini ve gittiğini gösterir.
Geçici Vergi Nedir?
Geçici vergi, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin yıl içinde dönemsel olarak peşin ödediği ve yıllık vergiden mahsup edilen bir ön ödemedir.
Başabaş Noktası Nedir?
Başabaş noktası, bir işletmenin ne kâr ne zarar ettiği; toplam gelirin toplam maliyete tam olarak eşitlendiği satış seviyesidir.
Komisyon Nedir?
Komisyon, bir aracılık, satış veya hizmet karşılığında alınan; genellikle tutarın yüzdesi olarak hesaplanan ücrettir.
Amortisman Nedir?
Amortisman, bir işletme varlığının (makine, araç, demirbaş) yıpranma ve değer kaybının yıllara yayılarak gidere dönüştürülmesidir.
Enflasyon Muhasebesi Nedir?
Enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon dönemlerinde mali tabloların paranın alım gücündeki düşüşe göre düzeltilmesi, yani geçmiş tarihli tutarların güncel değere endekslenmesi işlemidir.
Türkiye Ekonomisini Anlama
Türkiye ekonomisine dair temel göstergeleri okumaya yardımcı kavramlar.
Resesyon Nedir?
Resesyon, ekonomik faaliyetin belirgin ve yaygın biçimde, genellikle birbirini izleyen dönemler boyunca daralmasıdır.
Politika Faizi Nedir?
Politika faizi, merkez bankasının para politikasını yönlendirmek için belirlediği temel faiz oranıdır; piyasadaki birçok faizi dolaylı etkiler.
GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hâsıla) Nedir?
GSYİH, bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam parasal değeridir; ekonominin büyüklüğünün temel ölçüsüdür.
Büyüme Oranı Nedir?
Büyüme oranı, bir ekonominin reel GSYİH'sinin bir önceki döneme göre yüzde olarak ne kadar arttığını veya azaldığını gösteren ölçüttür.
İşsizlik Oranı Nedir?
İşsizlik oranı, iş gücüne dahil olup iş arayan ancak iş bulamayanların, toplam iş gücüne bölünmesiyle bulunan yüzdesel ölçüttür.
Cari Açık Nedir?
Cari açık, bir ülkenin yurt dışına yaptığı döviz ödemelerinin (ithalat vb.) yurt dışından elde ettiği döviz gelirlerinden (ihracat vb.) fazla olması durumudur.
Faiz Koridoru Nedir?
Faiz koridoru, merkez bankasının gecelik borç alma ve borç verme faizleriyle çizdiği alt-üst sınır aralığıdır; kısa vadeli piyasa faizleri bu bandın içinde dalgalanır.
Bütçe Açığı (Kamu) Nedir?
Bütçe açığı, devletin belirli bir dönemdeki harcamalarının topladığı gelirlerden (vergi vb.) fazla olması; yani kamu maliyesinin açık vermesidir.
Merkez Bankası Nedir?
Merkez bankası, bir ülkede para politikasını yürüten, fiyat istikrarını gözeten, para basma yetkisine sahip ve finansal sistemin istikrarını sağlamakla görevli kamu otoritesidir.
Kur Korumalı Mevduat (KKM) Nedir?
Kur korumalı mevduat (KKM), TL mevduatın vade sonunda kur artışından korunmasını amaçlayan, kur farkı faizden yüksekse aradaki farkın mevduat sahibine ödendiği bir TL hesap türüdür.
Risk Primi (CDS) Nedir?
Risk primi, bir ülkeye veya kuruma borç vermenin algılanan riskinin fiyatıdır; ülke risk primi çoğunlukla CDS (kredi temerrüt takası) ile ölçülür ve yükselmesi borçlanma maliyetinin arttığı anlamına gelir.
Kredi Derecelendirme (Kredi Notu) Nedir?
Kredi derecelendirme, bağımsız kuruluşların bir ülkenin veya şirketin borcunu geri ödeyebilme kapasitesini harf notlarıyla (örn. AAA, BB, B) değerlendirmesidir; not yatırım yapılabilir veya spekülatif seviyede olabilir.
Küresel Verileri Okuma
Küresel ekonomik verileri ve göstergeleri anlamaya yardımcı kavramlar.
Fed (ABD Merkez Bankası) Nedir?
Fed, ABD'nin merkez bankasıdır; aldığı faiz kararları doların değerini ve küresel sermaye akışlarını etkilediği için dünya genelinde yakından izlenir.
Dolar Endeksi (DXY) Nedir?
Dolar endeksi (DXY), ABD dolarının başlıca diğer para birimlerinden oluşan bir sepete karşı değerini ölçen göstergedir; doların genel olarak güçlenip zayıfladığını gösterir.
Brent Petrol Nedir?
Brent petrol, dünya genelinde ham petrol fiyatları için en yaygın kullanılan referans (gösterge) türlerinden biridir; küresel enerji fiyatlarının temel bir göstergesidir.
Emtia (Commodity) Nedir?
Emtia, altın, petrol, doğal gaz, buğday, bakır gibi standart nitelikte alınıp satılan temel ham madde ve ürünlerdir; fiyatları küresel arz-talep dengesiyle belirlenir.
Küresel Enflasyon Nedir?
Küresel enflasyon, dünya genelinde birçok ülkede aynı dönemde görülen yaygın fiyat artışıdır; genellikle ortak küresel etkenlerden (enerji, gıda, tedarik) kaynaklanır.
Kredi Derecelendirme Kuruluşu Nedir?
Kredi derecelendirme kuruluşu, ülkelerin veya şirketlerin borçlarını geri ödeme kapasitesini değerlendirip bunu standart notlarla (örneğin AAA, BB) ifade eden bağımsız kuruluştur.
Güvenli Liman (Safe Haven) Nedir?
Güvenli liman, belirsizlik ve kriz dönemlerinde yatırımcıların değerini koruyacağına güvenerek yöneldiği; altın, bazı rezerv para birimleri gibi varlıklara verilen addır.
Dolar (USD) Nedir?
Dolar (USD), ABD'nin para birimi ve dünyanın en yaygın kullanılan rezerv parasıdır; küresel ticaret, emtia fiyatlaması ve yatırımda referans para birimi olarak öne çıkar.
Euro (EUR) Nedir?
Euro (EUR), Avrupa Birliği'ndeki çok sayıda ülkenin ortak para birimidir ve dolardan sonra dünyanın en çok kullanılan ikinci rezerv parasıdır.
S&P 500 Nedir?
S&P 500, ABD borsasındaki en büyük yaklaşık 500 şirketin performansını izleyen ve küresel piyasaların en önemli referans endekslerinden biri olan borsa endeksidir.
Nasdaq Nedir?
Nasdaq, ABD'deki teknoloji ağırlıklı şirketlerin yoğun olarak işlem gördüğü borsa ve aynı zamanda bu şirketleri kapsayan teknoloji odaklı endeksin adıdır.
Dow Jones Nedir?
Dow Jones, ABD'nin köklü ve büyük 30 sanayi/şirket devinin performansını izleyen, dünyanın en eski ve en bilinen borsa endekslerinden biridir.
ABD 10 Yıllık Tahvil Faizi Nedir?
ABD 10 yıllık tahvil faizi, ABD devletinin uzun vadeli borçlanma maliyetini gösteren ve küresel faizler ile risk iştahı için temel referans kabul edilen bir göstergedir.
VIX (Korku Endeksi) Nedir?
VIX, ABD borsasında beklenen kısa vadeli oynaklığı ölçen ve yükseldiğinde piyasadaki korku ve belirsizliğin arttığına işaret eden bir göstergedir.
Getiri Eğrisi Nedir?
Getiri eğrisi, aynı tür tahvillerin farklı vadelerdeki faizlerini bir grafikte gösterir; eğrinin şekli faiz beklentileri ve ekonomik gidişat hakkında ipucu verir.
Riskler, Hatalar ve Finansal Dayanıklılık
Risk, likidite ve finansal dayanıklılıkla ilgili koruyucu kavramlar.
Risk Nedir?
Risk, bir finansal kararın sonucunun beklenenden farklı, özellikle olumsuz çıkma olasılığı ve bu olasılığın taşıdığı belirsizliktir.
Likidite Nedir?
Likidite, bir varlığın değer kaybetmeden ve hızlı şekilde nakde çevrilebilme kolaylığıdır.
Acil Durum Fonu Nedir?
Acil durum fonu, beklenmedik gelir kaybı veya ani giderlere karşı, kolay ulaşılabilir biçimde ayrı tutulan bir birikimdir.
Finansal Dayanıklılık Nedir?
Finansal dayanıklılık, beklenmedik gelir kaybı veya ani giderlere karşı kişinin finansal olarak ayakta kalabilme ve toparlanabilme kapasitesidir.
Borç Sarmalı Nedir?
Borç sarmalı, mevcut borçları ödemek için yeni borç alınması sonucu borcun ve faiz yükünün giderek büyüdüğü, kontrolden çıkan bir döngüdür.
Yaşam Tarzı Enflasyonu Nedir?
Yaşam tarzı enflasyonu, gelir arttıkça harcamaların da otomatik olarak artması ve bu nedenle gelir yükselse bile tasarrufun artmamasıdır.
Kur Riski Nedir?
Kur riski, döviz kurundaki değişimlerin gelir, gider, borç veya birikim üzerinde beklenmedik kayıplara yol açma olasılığıdır.
Faiz Riski Nedir?
Faiz riski, faiz oranlarındaki değişimlerin kredi maliyetini, borç yükünü veya yatırım getirisini beklenmedik şekilde etkileme olasılığıdır.
Finansal Dolandırıcılık Nedir?
Finansal dolandırıcılık, kişileri kandırarak para veya finansal bilgilerini ele geçirmeyi amaçlayan; yüksek getiri vaadi, sahte kurum ve aldatıcı yöntemlerle yürütülen suç eylemleridir.
Risk-Getiri Dengesi Nedir?
Risk-getiri dengesi, daha yüksek getiri beklentisinin genellikle daha yüksek risk üstlenmeyi gerektirdiğini ifade eden temel yatırım ilkesidir.
Volatilite Nedir?
Volatilite, bir varlığın fiyatının zaman içinde ne kadar ve ne hızla dalgalandığını ölçen; yüksek volatilitenin sert iniş çıkışları ifade ettiği bir risk göstergesidir.
Ayı ve Boğa Piyasası Nedir?
Boğa piyasası fiyatların genel olarak yükseldiği iyimser dönemi, ayı piyasası ise fiyatların belirgin biçimde düştüğü kötümser dönemi ifade eder.
Kaldıraç Nedir?
Kaldıraç, küçük bir sermaye (teminat) ile çok daha büyük bir pozisyon kontrol etmeyi sağlayan; kazancı da kaybı da aynı oranda büyüten bir mekanizmadır.
FOMO ve Duygusal Yatırım Nedir?
FOMO (kaçırma korkusu), bir varlık yükselirken 'fırsatı kaçırma' kaygısıyla, araştırmadan ve genellikle yüksek fiyattan alım yapma eğilimidir.
Sözlük yaklaşımı
Sözlük terimleri kavramı “anlamaya” odaklanır; hesaplama prosedürleri için rehberlere, sayısal sonuç için hesaplayıcılara yönlendirir. İçerikler bilgilendirme amaçlıdır; resmi mali, hukuki veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez.